Intebe y’Inteko y’Umuco, Ambasaderi Robert Masozera, yavuze ko hari ibiganiro biri guhuza abafatanyabikorwa mu burezi mu rwego rwo kureba ko abanyeshuri bazajya bigishwa imikino gakondo y’umuco Nyarwanda irimo nk’igisoro mu gihe cy’umwanya wahariwe Itorero ry’Igihugu.
Yabitangaje kuri uyu wa Mbere tariki ya 4 Gicurasi 2026, ubwo ku Ngoro y’Ubugeni n’Ubuhanzi i Kanombe hatangirizwaga amarushanwa y’umukino gakondo w’igisoro mu mashuri yisumbuye n’ay’ubumenyi ngiro.
Ni amarushanwa azitabirwa n’ibigo by’amashuri byatoranyijwe mu turere 16 tw’Igihugu, akazabera mu Ngoro z’Umurage eshatu ari izo: Ingoro y’Ubugeni n’Ubuhanzi, Ingoro y’Amateka y’Imibereho y’Abanyarwanda n’Iy’Umurage w’Ibidukikije.
Akaba ari mu rwego rwo guhererekanya umurage ndangamuco w’igihugu no gusigasira imikino gakondo.
Abanyeshuri bitabiriye aya marushanwa bavuze ko abafungura mu mutwe ndetse akabakundisha umuco nyarwanda.
Murwanashyaka Shema wiga mu Rwunge rw’amashuri rwa Mburabuturo mu Karere ka Kicukiro wanahigitse abandi bahungu mu kubuguza, yagize ati ” Uyu mukino utuma umunyeshuri abasha kumenya kubara kuko niwo mukino wa mbere ubamo imibare myinshi, kumenya ngo izi nsoro ninziterura ziraza kugwa hehe? Urumva ko bidufungura cyane ukaba wabasha gukora ibibazo by’imibare ukoresheje umutwe wawe nta kindi nka ‘calculatrice'”.
Uyu munyeshuri uvuga ko yatangiye gukina igisoro muri Mata 2026 ubwo abarimu basabaga kwiga igisoro ku babishaka, asaba bagenzi be kumva ko ari bo bafite inshingano zo kwiga no kumeya umuco Nyarwanda n’imikino gakondo.
Ati “Ntitukumve ko tuzakina imikino yo muri telefone gusa, ahubwo twegere abazi n’iya kinyarwanda bayidutoze tuyimenye kugira ngo ibungabungwe.”
Mugwaneza Brigitte wabaye uwa mbere mu bakobwa akaba yiga mu Ishuri rya G.S Kabuga, asobanura ko bamwe mu rubyiruko n’abanyeshuri batiyumvisha uko bakina umukino w’igisoro kuko bawufata nk’uw’abakuze kandi atari byo.
Ati “Mbere na mbere umukino w’igisoro ufungura mu mutwe, ugatuma abantu basabana bakagira inshuti zitandukanye. Mu mibare niga, uyu mukino umfasha gutekereza nk’inzira zo gushaka igisubizo mu mibare (formules).”
Yasabye ko imikino gakondo itandukanye yashyirwa mu bigo by’amashuri kugira ngo abanyeshuri bayitozwe bazayikurane.
Intebe y’Inteko y’Umuco, Ambasaderi Robert Masozera, yavuze ko umukino w’igisoro atari ari umukino gusa ahubwo ari ishuri ririmo ubwenge, ryigisha gutekereza neza, ryigisha gufata ibyemezo kandi rikaba ririmo indangagaciro. ”
Ati “Ibi ntimubifate nk’umukino gusa ahubwo mubifate nk’ibirenzeho. Twebwe nk’Inteko y’Umuco turashaka kugarura umurage tukawuha ubuzima. Turifuza kuziba icyuho kiri hagati y’u Rwanda rw’ubu n’imizi yarwo.”
Intebe y’Inteko yasobanuye ko zimwe mu mpamvu zatumye batekereza amarushanwa y’umukino gakondo w’igisoro mu mashuri yisumbuye n’ay’ubumenyi ngiro, bishingiye ku kuba baragize impungenge niba Abanyarwanda bakizi imizi yabo n’umurage wabo bitewe n’uko imico y’ahandi igenda yiganza.
Ati “Urubyiruko ruragenda rutora imico y’ahandi no mu mikino aho kugira bamenye imikino gakondo yakomeje kuranga abanyarwanda usanga imikino bamenyera cyane ari ya mikino yo kuri za telefone na televiziyo.”
Ambasaderi Masozera yavuze ko iki kibazo kitari mu bato gusa, ahubwo kiri no mu bakuze ariko ko ubu bafashe ingamba zo kugikemura zirimo gusohora ibitabo byigisha imikino gakondo irimo nk’igisoro.
Ati “Ni mu rwego rwo kugarura umurage n’umuco no kuwuhererekanya mu bakiri bato. Duhereye ku gisoro ariko ntabwo ariho tuzagarukira gusa hari n’indi mikino gakondo duha agaciro.”
Intebe y’Inteko yavuze ko kandi ubu hari ibiganiro bihuza inzego zirimo Minisiteri y’Uburezi na Minisiteri ya Siporo bigamije kureba ko mu mashuri ku munsi wahariwe Itorero, abanyeshuri bazajya bigishwa n’imikino gakondo.
Ati “Ibyo birimo biraganirwaho. Nk’uyu mukino w’igisoro wo n’abakuru barawukina hari igihe bakina amarushanwa, yenda nturagera mu mashuri cyane. Ubwo twasohoye n’igitabo cy’imfashanyigisho ntibabura aho bahera banabyigisha.”
Ubushakashatsi bakozwe n’Inteko y’Umuco bukitwa “Isuzumabipimo ku Murage Ndangamuco w’u Rwanda 2025’’, aho bwakorewe mu bice bitandukanye by’igihugu, bukagaragaza ibipimo by’ubumenyi Abanyarwanda bafite ku muco nyarwanda n’indangagaciro zawo, ururimi rw’Ikinyarwanda, ingoro z’umurage n’ahantu ndangamurage, inyandiko n’umuco wo gusoma, bugaragaza ko abakiri bato bazi indangagaciro z’umuco nyarwanda kurusha abakuru, ndetse ko Abanyarwanda 31% badatozwa indangagaciro.
MUGIRANEZA THIERRY/ UMUSEKE.RW
