Urwego rw’Igihugu rw’Ubugenzacyaha,RIB, rwatangaje ko abantu 50 bafunze bakekwaho gukwirakwiza ibintu bitujuje ubuziranenge cyangwa bishobora guhumanya ubuzima bw’abantu .
Ni ibyatangajwe n’Umuyobozi Mukuru ushinzwe kurwanya Ibyaha by’Iterabwoba n’iby’Ikoranabuhanga mu Rwego rw’Ubugenzacyaha, RIB, Peter Karake, agaruka ku cyemezo cyo gufunga inganda zakoraga inzoga zitujije ubuziranenge.
Ni mu kiganiro “Inkuru mu Makuru” cya Televiziyo y’u Rwanda cyabaye kuwa 2 Kanama 2026, kigahuza Minisitiri w’Ubuzima ,Dr Nsazimana Sabin,uw’ubutegetsi bw’Igihugu,Habimana Dominique, ndetse n’Umuyobozi Mukuru ushinzwe kurwanya Ibyaha by’Iterabwoba n’iby’Ikoranabuhanga mu Rwego rw’Ubugenzacyaha, RIB, Peter Karake.
Ku munsi w’ejo tariki ya 2 Kanama 2026, nibwo ikigo cy’Igihugu gishinzwe Kugenzura Ibiribwa n’Imiti, Rwanda FDA, cyatangaje ko cyafunze inganda umunani zenga inzoga, abaturage bari barise ‘ibyuma’ ziri mu bwoko bwa likeri (liquor), inazambura uburenganzira bwo gukora, ndetse gitegeka ko inzoga zose zakorewe muri izo nganda zikurwa ku isoko.
Inganda zafunzwe ni Ingufu Gin Ltd, NBG Ltd, Sky Drop Industries Ltd, Africana Buffalo Ltd, NOPA Company Ltd, Roots Investment Group Ltd, Rugali Agro-Processing Company na Zhonglu Industrial Liability Company Ltd.
Umuyobozi Mukuru ushinzwe kurwanya Ibyaha by’Iterabwoba n’iby’Ikoranabuhanga mu Rwego rw’Ubugenzacyaha, RIB, Peter Karake,avuga ko mu iperereza uru rwego bakoze, basanze hari abakoraga badafite uruhushya cyangwa se rwaranarangiye bityo bakora inzoga zitujuje ubuziranenge.
Ati “Iperereza icyo ryagaragaje ni uko abantu , imashini cyangwa uburyo bavanga ubutariro bwemewe, ibyo binyamutabire bavanga kugira ngo inzoga ishye, ibyo bandikiwe cyangwa bemere gukora ntabwo ari byo bakoze. Mu iperereza ikintu cyavuyemo ni uko abenshi bakora nta byangombwa cyangwa se byarangiye. Abandi ugasanga ibyo avanga bitemewe nta nubwo bigeze babiherwa uburenganzira.”
Yongeraho ko mu byo babonye ari uburyo ibi binyobwa byabikwagamo n’ibikoresho byakoreshwaga bidasukuye no kuba kandi zimwe mu nganda zitagiraga umuntu ushinzwe kugenzura ubuziranenge bw’ibyo bakora.
Avuga ko nyuma y’iryo perereza kandi rigikomeje , hari abantu 50 bamaze gukurikiranwaho ibyaha birimo gukwirakwiza ibintu bitujuje ubuziranenge.
Ati “Nakubwira ko dufunze abantu bagera kuri 50 ndetse hari n’abahunze tugishakisha.Icyaha kirimo bakora cyane ni ugukwirakwiza ibintu bitujuje ubuziranenge cyangwa bishobora guhumanya ubuzima bw’abantu.Ibyo bigize icyaha mu mategeko y’u Rwanda ahana.”
RIB ivuga mu minsi icumi hakozwe ubugenzuzi, inganda 90 zakoraga inzoga zitujuje ubuziranenge zifunzwe, ziyongera ku zindi zafunzwe.
Minisitiri w’Ubutegetsi bw’Igihugu ,Dominique Habimana,avuga ko gukemura iki kibazo biza gutanga umusaruro kuko batareka kurebera ko izi nzoga zikomeza gutwara ubuzima bw’abantu.
Ati “Gukemura iki kibazo, biraza gutanga umusaruro no kuri bya bindi bindi twahanganaga na byo. Ni ibintu twari dusanzwe dukora ariko ubu twashyizemo imbaraga ariko ntabwo twareberera ikintu gikomeza gutwara ubuzima ariko kikanadindiza n’imibereho rusange.”
Minisiteri y’Ubuzima nayo ishimangira ko inzoga zitujuje ubuzirange ziri mu byangiza ubuzima bw’abaturage bityo guca izi zitujuje ubuziranenge biza gutuma ubuzima bw’abaturage burengerwa.
Minisitiri w’Ubuzima,Dr Nsanzimana Sabin, avuga ko mu nzoga zakuwe ku isoko hari izari zifite uburemere kugeza ku gipimo cya 90%.
Ati “Muri rusange twari dufite ikibazo cyo kubwira abantu ngo mugabanye inzoga. Inzoga nyinshi nyine zirica. Ariko dufite ibibazo bibiri. Dufite ikibazo cy’inzoga zisanzwe abantu banywa cyane.Ariko noneho haje igikomeye kukiruta.Nta nubwo ari za nzoga umuntu zabicaga buhoro buhoro, ugasanga umuntu aranywa urwaga rufite dogere ya 5%,umubiri ushobora kwikiza bukeye, umuntu akaba yashobora guhinga.Ubu byavuye muri ya 5%,bigeze mu kindi kintu kitwa icyuma.Ibyuma rero akenshi uba usanga ari 40%,hejuru na 50% hari n’izo twapimye dusanga zifite 90%.”
Yakomeje ati “Byari bigeze aho sosiyete yose ifite ikibazo.Ntabwo waba wanyweye ibyuma ngo ujye mu kazi.Nta ruganda na rumwe rwafunzwe cyangwa ruzafungwa hatari ibyo rwari rwiyemeje gukora cyangwa rutatunganyije.”
Imibare ya Polisi y’u Rwanda igaragaza ko muri aya mezi arindwi ashize ya 2026, abantu 50 byamaze kubahitana mu gihe abandi 100 bahanganye n’ingaruka zatewe no kuzikoresha harimo n’abamaze guhuma.

UMUSEKE.RW
